مفصل و انواع آن

به طور کلی محل اتصال دو استخوان به یکدیگر را مفصل می نامند. شاید به نظر شما مفصل قسمت چندان مهمی از بدن انسان نباشد، ولی اصول علمی بسیار دقیقی در آن رعایت شده است. اگر یک قهرمان وزنه برداری می تواند دویست کیلوگرم وزنه را روی دستش نگه دارد و هشت تکه استخوان مچ دست او از هم جدا نشود، به دلیل ارتباط محکم این استخوانها در سطوح مفصلی است، و اگر فوتبالیستی با سرعت روی پاهای خود می دود و در حین دویدن با پا محکم به توپ ضربه می زند و استخوانهایش از هم جدا نمی شوند، علتش وضعیت عالی مفصلهای پا است. اکنون به شگفتیهای ساختمان مفصل توجه کنید:
مفصلها انواع مختلف دارند، اما به طور کلی می توان آنها را به دو دسته تقسیم کرد:

دسته اول مفصلهایی که حرکت زیاد دارند، یعنی دو استخوان می توانند در محل اتصال تحرک زیادی داشته باشند، مانند: مفصل آرنج، زانو،مچ دستها، و پاها، دسته دوم مفصلهایی که استخوانهای جمجمه، و پا حرکت بسیار مختصری دارند، مانند: مفصلهای بین مهره ها، ساختمان این دو نوع مفصل با یکدیگر فرق دارد که در اینجا، هر کدام را به طور جداگانه شرح می دهیم.

1) مفصل های متحرک : نمونه ی بیشتر مفصل های بدن ، که در این مفصل ها معمولاً رشته های ضخیمی از تار های سفید یا رباط وجود دارد که به محفظه ای مفصلی استحکام می بخشد . در معدودی از این مفصل ها یک قرص غضروف رشته ای وجود دارد که دو طرف آن را حفره ی سینویال پوشانده است .بین دو استخوان فاصله کمی وجود دارد که آن را حفره مفصلی می نامند. یک ورقه نازک غضروف مفصلی، سطح مفصلی هر دو استخوان را می پوشاند. یک کپسول از بافت همبند خیلی سفت، که سطح داخلی آن نرم و لغزان است، مفصل را پوشانده است و رباطهای متعددی در داخل حفره مفصلی بین دو سر استخوان وجود دارد. رباط عبارت است از بافت همبند محکمی که دو استخوان را به هم وصل می کند. رباط و زردپی هر دو از طناب محکمترند. اطراف کپسول مفصلی هم چند رباط قرار گرفته است. کپسول مفصلی و رباطهای درون مفصلی و بیرون مفصلی سبب می شوند که استخوانها محکم به یکدیگر بچسیند و از هم جدا نشوند.

2) مفصل های نیمه متحرک ( مفصل های غضروفی ) : مهره ها بیشتر با مفصل های غضروفی به هم پیوسته هستند . این قرص ها علاوه بر این که خاصیت ضربه گیری دارند ، خم شدن یا چرخیدن یک مهره روی مهره ی دیگر را نیز امکان پذیر می کنند .

3) مفصل های رشته ای ( مفصل های بی حرکت ) : این مفصل ها استخوان های جمجمه را پیوند می دهند و هیچگونه حرکتی ندارند .در این نوع مفصل دو استخوان، حفره مفصلی وجود ندارد بلکه دو استخوان به وسیله بافت همبند محکم، غضروف، و یا استخوان به هم وصل شده اند.

حرکت هایی که به وسیله ی مفصل های متحرک انجام می شود عبارتند از :

1) باز و بسته شدن آرواره ها ، برای صحبت کردن یا جویدن

2) حرکت استخوان های دست و پا برای راه رفتن

3) حرکت دنده ها برای نفس کشیدن

انواع مفصل های متحرک عبارتند از :

1) مفصل آسه ، که استخوان های زند زیرین و زند زبرین را به هم مربوط می کند و حرکت گردشی را در ساعد امکان پذیر می سازد ، به طوری که کف دست می تواند رو به آسمان یا رو به زمین قرار گیرد .

2) مفصل مچ پا ، مفصل لولایی است که فقط به جلو و عقب حرکت دارد .

3) مفصل گوی و کاسه ای که در شانه و قسمت بالایی ران قرار دارد .

4) مفصل زانو : زانو علاوه بر حرکت به جلو و عقب ، حرکت چرخشی هم دارد . مفصل زانو شامل دو قطعه ی غضروفی رشته ای C شکل است که غضروف زانو نامیده می شود .